ಎಷ್ಟೋ ಜನವಸತಿಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅಗ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿತೀರದ ಪುಣ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಳ ದೀವಿಗಿ. ಅಘನಾಶಿನಿಯು ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಪರ್ವತದ ಭಾಗ. ಘಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಲಿಂಗ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ, ಎತ್ತರದ ಸಿದ್ಧಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದಿದೆ. ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬಂದು ತನ್ನ ಎರಡೂ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಜನರ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಉಪ್ಪಿನ ಪಟ್ಟಣ, ಬೊಗ್ರಿಬೈಲು, ಕಲ್ಲಬ್ಬೆ. ಗರಿಕೆಮಕ್ಕಿ, ಮುಸುಗುಪ್ಪೆ ಹರಕಡೆ, ಹೊಂಡದ ಹಕ್ಕಲು, ದೀವಿಗಿ, ಮಿರ್ಜಾನ್‌, ಅಘನಾಶಿನಿ ಎಂಬ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಾಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆಳದಿ ನೃಪರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ನದಿಯಿದು. ಇಂತಹ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತಟಾಕದಲ್ಲಿ ದೀವಿಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಿರ್ಜಾನ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ತಾಣವು ಅಂದು “ದೀಪಿಕಾ ವಿಷಯಂ' ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಸುಂದರವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವನರಾಜಿಯ ನಡುವೆ, ಒಂದೆಡೆ ಪರ್ವತ, ದಕ್ಷಿಣದ ದಿಶೆಗೆ ಅಘನಾಶಿನೀ ನದಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ, ನದಿಯ ಮುಖಜ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು. ಬಾಳೆ, ತೆಂಗು ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕಾಳುಮೆಣಸು ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ತಾಣವಿದು. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಕಾಲಭೈರವ, ಶಾಂತಿಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಮೊದಲಾದ ದೇವ-ದೇವತೆಗಳು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಾರುತೀಗುಡಿಯಂತೂ ಭಗವಾನ್‌ ಶ್ರೀ ಅವಧೂತ-ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಿಂದಲೇ ರಚಿತವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನರೂ ಭ್ರಾತೃಭಾವದಿಂದಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳ ಈಗ ಸಜ್ಜನರನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಜುಳುಜುಳು ನಿನಾದದಿಂದ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿ ಹರಿದು ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಪಾಪನಾಶಿನೀ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತಟಾಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ (ಅದ್ವೈತ) ನೆಲೆನಿಂತಿರುವ ಯೋಗಿವರೇಣ್ಕರು ಪರಮಹಂಸ ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ. ಶರಣಜನ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಭಕ್ತ ರಕ್ಷಕ್ತ ಮಹಿಮಾ ಪೂರ್ಣ, ಸದ್ಗುರು ಮೊದಲಾದ ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಶುಭಾಶಂಸನೆಯಿಂದ ಶರಣ ಜನರಿಗೆ ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವನ್ನೀಯುವ ಕಲ್ಪತರುವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಭಗವಾನ್‌ ರಾಮಾನಂದಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಆ ದೇವರಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕೊಳಗಿಬೀಸಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಲಹಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಕುಮಟಾದ ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಶರಣರನ್ನುದ್ಧರಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಂತೆ ಹೊರಟು ನಿಂತ ರಾಮಾನಂದ ಅವಧೂತರು ಘಟ್ಟ ಇಳಿದು, ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ತೇಜೋಮಯನಾಗಿ ಬಂದನೆಂದು ತಿಳಿದ ಸಜ್ಜನರು ರಾಮಾನಂದಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಅತಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎದುರುಗೊಂಡು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದರು. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಭಗವಾನ್‌ ರಾಮಾನಂದರು ಅಫನಾಶಿನಿ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದಿರುವ ಸುದ್ದಿ, ಅವರ ಮಹಿಮಾ ವಿಶೇಷಗಳು ಇವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದ ಕೆಲವು ಸಜ್ಜನರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬನ್ನಿರೆಂದೂ, ಸೇವಾಭಾಗ್ಯ ನೀಡಿರೆಂದೂ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮುಂದೆ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಬರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಫರ್ಷಕಾಲ ಉಳಿದರು. ಮಾರನೇ ವರ್ಷ ಸಜ್ಜನ ಭಕ್ತರಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಉತ್ತರ ತಟದಲ್ಲಿರುವ , ದೀಪಿಕಾಪುರ (ದೀವಗಿ)ಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಒಂದು ಚಾತುರ್ಮಾಸವನ್ನು ಪೂರೆಸಿದರು. ದತ್ತಾವತಾರಿ ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಇಚ್ಛೆ ಯಂತೆ ರಾಮಾನಂದಸ್ವಾಮೀಜಿ ವರದಪುರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಶ್ರೀಧರರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಪುನಃ ದೀವಿಗಿಗೆ ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೊರೆದರು. ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕಿನ ದೀವಗಿ (ದೀಪಿಕಾಪುರ) ಶ್ರೀಗುರುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ, ಲಕ್ಷಾ೦ತರ ಜನರ ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯ ನೀಗುವ ಅಘನಾಶಿನಿಯಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುವ ಸಮಯ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪೂಜ್ಯ ರಾಮಾನಂದರು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪಕ್ಕದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ದನ ಮೇಯಿಸುವವರು ಓಡಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಜನರು, ಮಕ್ಕಳು ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿಮರವೊಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ರಾಕ್ಷಸವೊಂದು ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನತೆಗೆ ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು ಅಸುನೀಗಿದ್ದರು. ಓಡಾಡಲಿಕ್ಕೇ ಜನ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾರುಣ್ಯಸಿಂಧು ಗುರುವರ್ಯ ಆ ಮರದ ಬಳಿಸಾರಿ ನೋಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಟಸನಿಗೆ ಏನು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರೊ ಏನೋ, ತೀರ್ಥ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಅದೇ. ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಮರದ ಟೊಂಗೆಯೊಂದು ಭಾರೀ ಸಪ್ಪಳದೊಂದಿಗೆ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಮಾರನೇ ದಿನ ಆಸುಪಾಸಿನ ಜನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು ಗುರುಮಹಿಮೆ ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು.

ರಾಮಾನಂದ ಅವಧೂತರು ದೀವಗಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ವರದಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಗವಾನ್‌ ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ವರದಳ್ಳಿಯು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಗುರು ಶ್ರೀಧರರು ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅದರಲ್ಲೂ ವೈದಿಕ ಮತದ ಪುನರುತ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಾಡಿನಾದ್ಯತ ಸಂಚರಿಸಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನ ಮಾಡಿ, ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಉದ್ದಿಪನಗೊಳಿಸಿದ್ದರು ಲಕ್ಷಾ೦ತರ ಜನರನ್ನು ಉದ್ದರಿಸಿದ ಶ್ರೀಧರರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ ಅವತಾರವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪುಣ್ಯವಂತರು ಅಥೈ೯ಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರು. ಹೀಗೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ ಮೂಡಿಸಿ, ವರದಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ, ಇನ್ನು ವಿರಮಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು ಆದರೆ ತನ್ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೊರೆಯುವ ಸಮರ್ಥರಾದ ಯೋಗ ಸಂಪನ್ನ ರು ಯಾರಿದ್ದಾ ರೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿ ರುವಾಗಲೇ ರಾಮಾನಂದರು ಕೊಳಗಿಬೀಸನ್ನು ತೊರೆದು ದೀವಗಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಕೂಡಲೇ ರಾಮಾನಂದರಿಗೆ “ವರದಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಬಂದು ಉಳಿದು ಧರ್ಮರಕ್ಷ ಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಜ್ಜನರಿಗೆಲ್ಲ ಸುಖಶಾಂತಿ ಸಿಗುವುದು, ಕಾರಣ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಾ'' ಎಂದು ಕರೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಆದೇಶವೆಂದರಿತು, ಕೀಲಕ ಸಂವತ್ಸರದಲಿ ರಾಮಾನಂದರು ವರದಳ್ಳಿಗೆ ಸಾಗಿದರು. ಶೀಧರರು ರಾಮಾನಂದರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಭಕ್ತರ ಸೇವಾಕಾರ್ಯ, ಸನ್ಕಾಸಧರ್ಮ ಇವನ್ನು ಕುರಿತು ಬೋಧನೆ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷವೇ ಕಳೆಯಿತು. ಭಗವಾನ್‌ ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿರ್ಯಾಣ ಸಮೀಪಿಸಿದಂತೆ ಸಮಾಧಿಸ್ಥರಾಗಿ, ಮುಕ್ತರಾದರು ಪರಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು. ವರದಪುರದ ಮಹಾಯೋಗಿ ಶ್ರೀಧರರು 'ರಾಮಾನಂದರೇ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ' ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಗುರುಗಳ ಹೇಳಿಕೆ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವೂ ಆಗಿತ್ತು, ಅಂದು ಭಗವಾನರ ಮಾತನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗದೇ ರಾಮಾನಂದರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹೀನ ಮಾನವರ ಬುದ್ಧಿ ಕೊಳಗಿಬೀಸಿನಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ವರದಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಇದ್ದ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಕಾಕದೃಷ್ಟಿ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮಿಯವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ವರದಳ್ಳಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದ ರಾಮಾನಂದರಿಗೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ರಾಜಕೀಯದ ವಾತಾವರಣ ತಿಳಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ತೊರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ವರದಳ್ಳಿಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಭಕ್ತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿದುಬಂತು. ಕೂಡಲೇ ದೀವಗಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ರಾಮಾನಂದರ ತಪಃ ಪ್ರಭಾವ ಅರಿತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸದ್ಭಕ್ತರು ವರದಳ್ಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೇ ಬಂದು ನೆಲೆಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ, ಭಕುತಜನ ಪ್ರೀತ ರಾಮಾನಂದರು ದೀವಗಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಲು ಒಪ್ಪಿ, ವರದಳ್ಳಿಯ ಸಮಸ್ತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿನವರಿಗೇ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟರು. (1971) ಕಾವಿ ವಸನವುಟ್ಟು, ಕಮಂಡಲು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟು ಬಂದ ರಾಮಾನಂದರು ಯೋಗಿರಾಜನಂತೆ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪರಮೇಶ್ವರನಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಳಗಿಬೀಸಿನಿಂದ ಬರುವಾಗ ತಂದುದು ಕೇವಲ ಅವಧೂತರ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಈಗ ವರದಳ್ಳಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಧರರು ನೀಡಿದ ಪಾದುಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರ ಇವಿಷ್ಟೇ. ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಆಲಯದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭರಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕದಾದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ರಾಮದೂತ ಮಾರುತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತ, ಭಕ್ತರಿಂದ ಭಿಕ್ಷ ಪಡೆದು ಶರಣರನ್ನುದ್ಧರಿಸುತ್ತಲಿದ್ದರು