ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಮಂಜಗುಣಿ (ಈಗಿನ ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದ ಗೋತ್ರಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹೆಗಡೆ (ಪ್ರಭು) ಮನೆತನದವರು ವೆಂಕಟ್ರಮಣನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸೇವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ (ಹೆಗ್ಗಡತನ) ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಗಡೆ ಮನೆತನದವರು ಯುಜುರ್ವೇದೀಯ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗೋತ್ರಜರು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದವರು. ಶಿರಸಿಯಿಂದ ಕಾನಗೋಡಿನ ಗೃಹಸ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ, “ ಜಾಗನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲು "ಯೋಗ್ಯ ರಾದ ' ವಿಪ್ರರು ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನೀವು ನಮ್ಮೊಟ್ಟಿಗೆ ಜಾಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿ ಎಂದು ನಯವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಹೆಗಡೆಯವರಿಗಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಯ್ತೆಂದು ಒಪ್ಪಿದರು. ಜಾಗನಹಳ್ಳಿ ಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಸುಮಾರು 140-145 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಈ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆ ಎಂಬವರು ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯವರಾಗಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದಿದ್ದರು. ಪರಮ ಭಾಗವತರು, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಪಡೆದವರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಭಾಗೀರಥಿ ನಿಜವಾಗಿ ಗಂಗೆಯಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವಳು. ಅತಿಶಯವಾದ ಧರ್ಮಪರಾಯಣತೆ ಅವಳಲ್ಲಿತ್ತು. ಸದಾ ದೇವರನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಅತಿ ಭಾವುಕತೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹೆಗಡೆಯವರು. ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ಭಾವುಕತೆ, ಸಾಧುಸಂತರ ಸಹವಾಸ, ಸಭ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥಿಕೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಇವುಗಳೇ ಇವರ ಜೀವನಕ್ರಮವಾದ್ದರಿಂದ ಇವರು ದೇವಮಾನವರಂತೆ ತಮ್ಮ ಬಾಳ್ವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸದ್ಭಕ್ತರು, ಸಜ್ಜನರು ಇವರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿಯೇ ಅವರಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರಾತಿಥ್ಯ ಪಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಂತಹ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ದೇವರೊಲುಮೆಯಾಯ್ತು - ಸಂತತಿಯ ಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯಿತು. ಮಾತೆ ಭಾಗೀರಥಿ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಳಾದಳು. ಬೇಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕುಲದೀಪಕರಾದ ಸುಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಹಿರಿಯ ಮಗ ಗಣೇಶ, ಮತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ, ಅನಂತರ ಸುಬ್ರಾಯ, ಜಾನಕಿ, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಕೇಶಪ್ಪ. ಗೋದಾವರಿ ಹಾಗೂ ಕಿರಿಯಮಗ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೀಗೆ ಅಷ್ಟಸಂತತಿಯನ್ನು ಭಾಗೀರಥಿದೇವಿ ಪಡೆದಳು. ಹಿರಿಯಮಕ್ಕಳು ವಿವಾಹ ವಯಸ್ಕರಾದರು. ಇವರ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿ ಬಹು ಕಡಿಮೆ, ಇವರದೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಜೀವನಕ್ರಮ ಎಂತು ನಡೆದೀತು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಜೀವನಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಲದೆಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಹಿರಿಯ ಮಗ ಗಣೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರ ಲಗ್ನವಾಯಿತು. ಮನೆತನದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ನಾರಾಯಣ, ಗಣೇಶ, ಸುಬ್ರಾಯ ಇವರೆಲ್ಲ ತಂದೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದವರು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾಗೀರಥಿಯು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಹು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಸುಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಳು. ಹೀಗಿರುತ್ತಿರಲು, ಕಿರಿಯ ಮಗ ರಾಮಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗತಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಆದರೂ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರು ಧೃತಿಗೆಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರದು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಮನೆಕೆಲಸ ದೇವತಾರಾಧನೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಒಂದು ದಿನ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳದೇ ವರದಳ್ಳಿಗೆ ನಡೆದುಬಿಟ್ಟರು. ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತ ನಾಲ್ಕಾರು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರು ಸ್ನಲ್ಪ ಗಾಬರಿಯಾದರೂ ಧೃತಿಗೆಡಲಿಲ್ಲ. ಮಗನು ಮನೆ ಸೇರಲೆಂದು ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಇತ್ತ ವರದಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಪರಮಹಂಸ ಭಗವಾನ್‌ ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರೇ “ ಮಗಾ, ಮನೆಯ ಕಡೆ ಹೋಗೋದಿಲ್ಲವೇ, ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಕಂಗಾಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಏನು, ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದೆ, ಹೋಗು. ಮನೆ ಕಡೆ ಹೋಗು, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ಮಾಡುವ ಕಾಯಕ ಮಾಡಿಯೇ ನಂತರ ನೀನು ಯಾವ ದಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಿಯಂತೆ, ಈಗ ಮನೆ ಕಡೆ ನಡೆ '' ಎಂದು ತಿಳಿಹೇಳಿ, ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ಜಾಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು.

ಮಗನಿಗೆ ಲಗ್ನದ ವಯಸ್ಸಾ ಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂಧ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಅಳಿಯ ಸಂತಾನದ ಸಂಬಂಧವಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದೇ - ಎಂದು ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾ ಗಿ ವಧುವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು-ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರು. ಜಾಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿಯ ಆಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿ ಇದ್ದಾಳೆ. ಬಹು ಗುಣಾಢ್ಯೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆತನ ಎಂಬುದು ಹೆಗಡೆಯವರಿ ತಿಳಿಯಿತು; ಹೋಗಿ. ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಹುಡುಗಿಯ ತಂದೆಯ ಮನೆಯವರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ ಹಾಕಿದರು. ಮಂಗಲವಾದ್ಯ ಮೊಳಗಿತು. ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿಯ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪೂಜೆ ನಡೆಯಿತು. ಶುಭಲಗ್ನ ಇಷ್ಟಾಂಶದಲ್ಲಿ "ಲಕ್ಷ್ಮಿ-ನಾರಾಯಣ" ಇವರ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವವು ಜರುಗಿತು. ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರು ಮಗ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಾಕಿ ಸಲಹಿದವರು. ಈಗ ಮಗನನ್ನು ಅಳಿಯ ಸಂತಾನದ ರೀತ್ಯ ಮಾವನವನೆಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠಿಣವಾಯ್ತು, ಆದರೂ ವಿಧಿಯಂತೆ ಗಂಡ ಹೆಂಡಿರು ಒಂದಾಗಿ ಇರಲಿ ಶುಭವಾಗಲಿ ಎಂದು ಹರಸಿ, ಆಲ್ಮನೆಗೆ ತನ್ನ ಮಗ ಸೊಸೆಯರನ್ನು ಶುಭಹಾರೈಸಿ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಆಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕೈಹಿಡಿದು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣರಂತೆಯೇ ಇವರು ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು. ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಸುಖ ಸಂಸಾರ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತಾಯಿ ಸರಸ್ವತಿಯು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿ ಕೆಲವು ಧನಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಟ್ಟಿದ್ದಳು. ತನಗಿರುವ ಆಸ್ತಿ ಕಡಿಮೆ, ಬೇರೆಲ್ಲಾದರೂ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಖರೀದಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಮಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಒಳ್ಳೇದಾಗಲಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ಆಸೆಯಂತೆ ತಟ್ಟೇ ಕೈ (ಈಗಿನ ಈರಮ್ಮಜ್ಜಿ ಮನೆ)ಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಅಳಿಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರಮಾಡಿ ಉಳಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಳು. ಎರಡ್ಮೂರು ಎಕರೆ ಅಡಿಕೆ ತೋಟದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ದಂಪತಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.

ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಮನೆತನದಿಂದ ಬಂದ ಪದ್ಧತಿ-ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ- ಸಂಧ್ಯಾದಿಗಳು, ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಓದುವುದು, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಬಡಜನರಿಗೆ ಅಶನಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸಂತೈಸುವುದು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮರಾದ ಸಜ್ಜನರು ಸಾಧು ಸಂತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಹವಾಸ, ಮಾತುಕತೆ. ವಾಗ್ವಾದ ಇವರದಾಗಿತ್ತು. ಪರಮ ಭಾಗವತರೂ, ದೇವ ಭಕ್ತರೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದ ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸಜ್ಜನ, ಭಾಗವತ ಜನರ ಪಾದ ತೊಳೆದು ತೀರ್ಥಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ಆದರಾತಿಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿತ್ತು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಟೊಂಕಕ್ಕೆ ಕತ್ತಿಕೊಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ತೋಟದೆಡೆ ನಡೆದರೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಘಂಟೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 11:30ರ ವರೆಗೆ ತೋಟದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾವು ದುಡಿದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಸತ್ಕಾರ್ಯ, ಸದುಪಯೋಗ ಇವಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಈ ಜೀವನ ಕ್ರಮವು ಜನರಿಗೆಲ್ಲ ಒಂದು ಆದರ್ಶವಾಗಿತ್ತು. ಸಜ್ಜನಸಂಗ, ಸಾಧುಸೇವೆ ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. ಪ್ರರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಪಠನ-ಪಾಠನ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪತಿಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಲಕ್ಷೀ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಉದರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಳಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಬಹು ಸಂತೋಷಚಿತ್ತಳಾಗಿರುವ ಆಕೆ ದಿನನಿತ್ಯnಪುರಾಣಶ್ರವಣ, ಸಾಧುಸಂತರ ಸೇವೆ, ಆತ್ಮೀಯರ ಸಮಾಗಮ ಇವುಗಳಿಂದ ತುಂಬುಮನದವಳಾಗಿದ್ದ ಳು. ತಿಂಗಳು ಏಳಾಗಲು ತ್ರಿವಳಿಗಳು ಮಾಯವಾದವು. ಕೆಲದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿ ನವಮಾಸಗಳು ತುಂಬಿದವು. ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ದೇವರನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತ, ಪತಿಭಕ್ತಿಪರಾಯಣೆಯು ತಾಯಿಯಾಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಳು; ಪುತ್ರೋತ್ಸವದ ಹಂಬಲದಲ್ಲಿದ್ದಳು.

ರಾಮಚಂದ್ರನ ಜನನ: ಅದು ಶುಭ ಶುಕ್ಲ ಸಂವತ್ಸರ. ಈಷಣತ್ರಯವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವ ಶಿಶಿರ(ಮಾಗಿ) ಖುತು (ಮಾಗಿಋತು) ಶುಭ ಮಾಘಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಸಪ್ತಮಿ (ರಥಸಪ್ತಮಿ). ಸೂರ್ಯದೇವನು ಕತ್ತಲೆ(ಮಾಯೆ)ಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹರಿದು ಬೆಳಕಿನ ಹೊನಲನ್ನು (ಪ್ರಕಾಶ ಜ್ಞಾನದ ದ್ಯೋತಕ) ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಆಶುಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುಭಯೋಗಕರಣಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯ ವೇಳೆ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಶಾಂತವಾದ ತಂಗಾಳಿ ಬೀಸತೊಡಗಿತು. ಆಗಸದಿಂದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಹನಿಗಳುಉದುರಿದವು. ಪ್ರಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. (1930ನೇ ಇಸ್ವಿ) ಆ ಶುಭ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣ ಇವರಿಗೆ ಪುತ್ರೋತ್ಸವವಾಯಿತು. ವೇದಮಾತಾ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಿ ಗಾಯತ್ರಿಮಂತ್ರ ದೃಷ್ಟಾರರೆನಿಸಿದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ (ರಾಮಚಂದ್ರ) ಜನಿಸಿದ. ಹೆಗಡೆಯವರ ಕುಮಾರ ಹಸನ್ಮುಖದಿಂದ (ರೋದನವೇ ಇಲ್ಲದೆ) ಶಾಂತ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಕಂಡ. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಕರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಮನೆತನದವರಿಗೆ, ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜನರಿಗೆಲ್ಲ ಕರೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಕುಮಾರನ ನಾಮಕರಣ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆಂದು ಅಣಿಯಾಯಿತು. ಜಗಲಿಯ ಒಂದೆಡೆ ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತು ದೇವತೆಯ ಮುಂದೆ ಶಾಲಿಯ ಅಕ್ಕಿ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಸಪತ್ನೀಕರಾಗಿ ಶೌಚಾಚಮನ ಪಂಚಗವ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಬಹು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಶಾಲಿಯ ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುತ್ರನ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆದರು. (ಇವರೇ ಇಂದು ದೀವಗಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಸದ್ಗುರು ರಾಮಾನಂದರು.) ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಮಗಾದ ಆ ಸಂಭ್ರಮದ ವೇಳೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಧರಸ್ವಾ ಮಿಯವರನ್ನು ಕಾಣಲು ನಡೆದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಅವರ ಪಾದ- -ಕಮಲಗಳನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತಾ, ತನಗೆ ಪುತ್ರೋತ್ಸವವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನೂ, ತನಗಾದ ಸಂತೋಷವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಅವರಿಗೆ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆ, ತೀರ್ಥ ನೀಡಿ 'ಕಲ್ಯಾಣ ಮಸ್ತು' ಎ೦ದು ಶುಭಾಶಯವನ್ನು ನೀಡಿ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ರಾಮಚಂದ್ರನ ಜನನ

ರಾಮನ ಬಾಲಲೀಲೆ: ಬಾಲಕನ ದೇವರ ನಗು ನೋಡಿ ಅವನನ್ನು ಮುದ್ದಿಸುತ್ತ, ನೆತ್ತಿಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುತ್ತ, ಲಲ್ಲೆಗರೆಯುತ್ತ ಇರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲ. ಕುಮಾರನಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಳೆಯಿತು. ತನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡವರ ಮೋರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕಿಲಕಿಲನೆ ನಗುವುದು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಕರೆದು (ಎತ್ತಿ)ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಚಾಚಿ, ಎದುರಿಗಿರುವವರು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳದಿರಲು ಅಳುವುದು ಬಾಲನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂತು. ಮಗ್ಗುಲು ಓರೆಯಾಗಿ ಮಲಗುತ್ತ, ಕವುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಸೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಮನಮಾಡಿ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ತಾನು ಮುಂದೆ. ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲಾ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ, ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು ಎತ್ತಿಕೊಂಡರೆ ಖುಷಪಡುತ್ತ, ತಾನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಆನಿಸಿಕೊಂಡು ಕೂಡ್ರುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಲಿರುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ ಒಳಗೊಳಗೇ ಸಂತಸಪಟ್ಟಳು. ಹರೆದಾಡುತ್ತ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ರಂಜಿಸುವ ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಒರೆಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ, ತಂದೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಪುರಾಣ ಪುಸ್ತ ಕಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಗು ಸುಮ್ಮನಾಗಿದ್ದಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ, ತಕ್ಷಣ ಬಂದು ಪುರಾಣ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎತ್ತಿಕೊಂಡವರ ಮೈ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಸಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೂತ್ರ ಮಾಡಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಬೈದರೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದ. ಮಗಾ ಪುಸ್ತಕ ಸ್ವಾಮಿ, ಎಂದಾಗ ತಂದೆಯ ಮುಖವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾ ಬೇರೆ ಏನಾದರೂ ಆಟಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿ ನೀಡಿದಾಗ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ತಂದೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಾಗ ತಾನು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ತಾಸುಗಟ್ಟಲೆ ಆಲಿಸುತ್ತಾ (ಅಳದೇ- ಬೇರೆನೂ ಬಯಸದೆ) ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆಡುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಎರಡನೆ ವರ್ಷ ಕಳೆದು ಮೂರನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ. ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ತೇಜಃಪುಂಜನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ರಾಮಚಂದ್ರನಿಗೆ ನೋಡನೋಡುತ್ತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದವು.

ಸಾಧು ಸಂತರನ್ನು ಕಂಡರೆ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಹಸುಳೆ ತಾನೂ ಹೋಗಿ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ, ಅವರ ಊಟವಾದ ನಂತರವೇ ತನಗೂ ಉಣಬಡಿಸು ಎನ್ನುವ. ಎಂದೂ ಬೇಗನೆ ಊಟ ಹಾಕೆಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸದಿದ್ದ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿ ತಾಯಿಯೇ ಮರುಗಬೇಕಿತ್ತೇ ವಿನಾ ಕುಮಾರನು ಎಂದೂ ಹಸಿವೆ ಎಂದು ಹೆಳಿದ್ದೇ ಇಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸುಕುಮಾರನ ಬಾಲ್ಯ ನೋಡಿ ತಾಯಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ವಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರು ಬಹು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಪುನಃ ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು, ಸೀಮಂತದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಗಿಯಿತು. ಸಭ್ಯ ವರ್ತನೆಯ ಮಾತೆಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕುಮಾರನಾಗುವ ಕುರುಹು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಸದಾ ಪತಿಸೇವೆ, ಮನೆಗೆಲಸ, ಸಾಧುಸಂತರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಈಕೆ ಒಂದು ಶುಭಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ (1932) ಇನ್ನೊಂದು ಪುತ್ರ ರತ್ನವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ತೇಜಃಪುಂಜನಾಗಿದ್ದ ಹುಡುಗನನ್ನು ಕಂಡು ಕಮಲಾಕರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಈಗ ಈ ಕಮಲಾಕರನೊಂದಿಗೆ ರಾಮಚಂದ್ರ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಯ್ತು. ಕಮಲಾಕರ ಶಿಶುವಾದರೂ, ಆತನನ್ನು ಒಂದು ದಿನವೂ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ ರಾಮಚಂದ್ರ, ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ತಂದೆಯವರಾದ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಬಹು ಆನಂದವಾಯ್ತು. ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು ಕಮಲಾಕರನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳ ಹೋದರೆ “ನನ್ನ ತಮ್ಮ” ಎನ್ನುವುದು, ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು ತನ್ನ ಮಾತೆಯನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ಮಾತನಾಡಿಸಿದರೆ, ತಾನು ಓಡಿಹೋಗಿ ತಾಯಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು “ನನ್ನ ಅಮ್ಮ” ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಆನಂದದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಮೈಲಿಬೇನೆಯ ಅಟ್ಟಹಾಸ: “ದೈವೇ ವಿಚಿತ್ರಾ ಗತಿ” ಎಂಬಂತೆ ಒಮ್ಮಿ೦ದೊಮ್ಮೆಲೇ, ಮೈಲಿಬೇನೆ ಸುತ್ತಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾ ಪಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಬಹುಪಾಲು ಗ್ರಾ ಮೀಣ. ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು. ತಾಂಡವನರ್ತನವಾಡಹತ್ತಿತು. ಮೊದಲು ಜಾಗನಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬರಬರುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದಿನಕ್ಕೊ ೦ದರಂತೆ ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸಜ್ಜ ನರ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಚದುರತು. ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಸೇವೆಗೆಂದು ಬಂದರು. ಆದರೂ ಈ ಮಾರಿ ತನ್ನ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೃದಯವಂತರ ಮನೆಯ ಮೇಲೂ ಬೀರಿತ್ತು. ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಮೈಲಿಬೇನೆ ಆವರಿಸಿರಲು, ಮಗ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ತಂದೆಯ ಸೇವೆಗೆಂದು ಜಾಗನಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಾತೆ ಸಾಧ್ವಿ ಭಾಗೀರಥಿಯು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪತಿಸೇವೆ ಮಾಡಿದಳು. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬರಹವೇ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲಿ ಬೆಂಡಾಗಿ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆ ಶಿವಪಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರು. ಆಗ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾಯ್ತು. ಈ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಬೇನೆಯು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಶರೀರವನ್ನು ತನ್ನ ನೀಳವಾದ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ನುಂಗಲು ಅಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶರೀರದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ರೋಗದ ಕಾಲಾಟ ನಡೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಟ್ಟೀಕೈ ಸೇರಿದರು. ಒಂದೆರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಕಮಲಾಕರನಿಗೆ ಬೇನೆ ಆವರಿಸಿ, ಆ ಎಳೆಯ ಜೀವವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ಹಿಪ್ಪೆ ಮಾಡಿತು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗಾದ ವ್ರಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಮಗ ರಾಮನಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸಿತ್ತು. ಹಸುಗೂಸು ಕಮಲಾಕರನ ಚೀರಾಟ ಸುತ್ತೆಲ್ಲ ಮನೆಗೂ ಕೇಳಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೂ ಇಹಲೋಕವನ್ನು ತ್ತ ಜಿಸಿದ ಕಮಲಾಕರನ ಶವವನ್ನು ಮಣ್ಣು ಮಾಡುವದೆಂತು ಎಂದು ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ‌ ಕಂಗೆಟ್ಟಳು. ದುಃಖವನ್ನು ಅದುಮಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ರಾಮಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಕಾದುಕೊಂಡಳಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಪತಿದೇವರನ್ನು ಬಹು ಪ್ರೀತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದಳು. ತನ್ನ ಮಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಾತೆ ಸರಸ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಜಿ ಮಾದೇವಿಯರು ತಟ್ಟೀಕೈಗೆ ಬಂದರು. ವಿಧಿಯಾಟವೆಂದರೆ, ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇನೆ ತನ್ನ ರುದ್ರನರ್ತನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಚೀಚೆ ತನ್ನ ಕೈಚಾಚಿ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಯ ಮೈಮೇಲೆಲ್ಲ ಮಾರಿಯ ಉಪದ್ರವದ ಚಿಹ್ನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಉಲ್ಬಣಾವಸ್ಥೆಯಾಯ್ತು. ಅಜ್ಜಿ, ತಾಯಿಯರು ಆರೈ ಕೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ತುತ್ತಾದಳು. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗಿಯೇ ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಿರುಗಾಡುವ ಸ್ಥಿ ತಿಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಮಗ ರಾಮಚಂದ್ರನಂತೂ ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಯೇ" ಇದ್ದ. ಗಂಜಿ, ನೀರು ಕೊಡುವವರಿಲ್ಲ. ಮಾರಿಗಂಜಿದ ಜನರ್ಯಾರೂರ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸುಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳೆ ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೇನು? ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದ ಸರಸ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಮಾದೇವಿ ಇವರು ಅಳಿಯ ನಾರಾಯಣ ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಇವರನ್ನು (ಶವವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮಗಳು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಬಿಟ್ಟು ತುಚ್ಚವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಾರಾಯಣನ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟು ಮರುದಿವಸ ಶಿರಸಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಜಾಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೇಳಲಾಗದೆ ಒದ್ದಾಡಹತ್ತಿದರು. ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿದರು. “ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ” ವಿಧಿಯ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿ ಎಂಥ ವೈಪರೀತ್ಯವನ್ನು ತಂದಿತಲ್ಲಾ ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟರು. ಕಂದನಿಗಾಗಿ ದುಃಖಸಿದರು. ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ ರಾಮಚಂದ್ರ ರೋಗದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೇನೆ ತನ್ನನ್ನು ಹಣ್ಣುಗಾಯಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟದೆ ತಾನು ಬಿದ್ದಲ್ಲಿಯೇ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆಯೋಣವೆಂದರೆ ಎದ್ದು ಹೋಗಲಿಕ್ಕಾಗದು. ಸುಮ್ಮನೇ ಉಳಿಯೋಣವೆಂದರೆ, ಮಗು ಹೊರಳಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹೆಂಡತಿ ಶವವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಳೆ. ತಾನು ಏಳಲಾರದ ಸ್ಥಿತಿ. ಇಂತಹ ಇವರ ರೋದನವನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಯಾರು? ನೊಣದಿಂದ ಮುಸುಕಿರುವ ಹೆಂಡತಿಯ ಶವ ಕೊಳೆಯ ಹತ್ತಿದೆ; “ಭಗವಂತಾ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯಾರು ನಮ್ಮ ಜತೆ ಬರುವರು, ಯಾರೇನು ಮಾಡುವರು? ಈ ಹೆಣ್ಣಿ ನ ಶವವನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವವರು ಯಾರು?” ಎಂಬೆಲ್ಲ ವಿಚಾರ ಬಂದು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನಸ್ಸು ಬೆಂದು ಬೇಗುದಿಗೊಂಡಿತು. ಈ ಘಟನೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಜೀವನದ ಪಥವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಾಳದಿಂದ ಬಂದ ಉತ್ತರ "'ದೇವ ದೇವನೆ ಬಲ್ಲ. ನಮ್ಮಿಂದೇನಾದೀತು? ಕೇವಲ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ನಾವು'' ಎಂದು ಪರಮಾತ್ಮ ಹರಿಯನ್ನು ಶರಣೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ನೆರೆಮನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನೆಯ ಕಡೆ ತನ್ನ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನೆ (ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದೇ ಇತ್ತು.) ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಶಬ್ಧವಿಲ್ಲ. ನಿಶ್ಶ ಬ್ಬದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ತೆರನಾದ ಶಬ್ದ. ಇಬ್ಬ ರು ನಿಟ್ಟು ಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿರುವುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಬಿದ್ರು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ಗೋವಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರು. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತ ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಭಯಾನಕವೂ, ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ "ದೃಶ್ಯವೂ ಅವರಿಗೆ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ವಿಧಿಯ ಆಟದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಆ ದೃ ಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದವರೇ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರು. ಮೊದಲು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ರಾಮಚಂದ್ರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪಚಾರ ಮಾಡಿ ಆಚೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ: ಹೆಣ್ಣುಜೀವದ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ ಯಾವಾಗಲೋ ಹೊರಟು ಹೋಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಗೋವಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರು ವಿಷಯವೆಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಜಾಗನಳ್ಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಮಾತೆ ಭಾಗೀರಥಿಗೆ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದರು. ಕರುಣೆ ತುಂಬಿಬಂದ ಭಾಗೀರಥಿಯು ಗೋವಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಬಂದಳು. ತಟ್ಟೀಕೈಯನ್ನು ಸೇರಿದವಳೇ, ಗೋವಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಮೊದಲೇ ತನ್ನ ಪತಿದೇವರು ಗತಿಸಿ ತಿಂಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಥೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೊಸೆಯ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ ಹಾರಿದಮೇಲೆ ಆ ಮುದುಕಿಯರೂ ಇವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದು ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಖೇದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದರೂ, ಸಹನಾಮಯಿಯಾಗಿ ಶಾಂತಳಾಗಿ, ತನ್ನೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಮಗ-ಮೊಮ್ಮಗ ಇವರನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕೆಂದು ಶತಾಯ-ಗತಾಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದಳು. (ಇತರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೊಸೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸಿದಳು.) ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ನೀರು ಮಾಡಿ ನೀಡಿದಳು. ಅಜ್ಜಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂದನು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತ ಇರುವಾಗ ಆ ಮಾತೆಯ ಹೃದಯ ತಲ್ಲಣಿಸಿತು. ' ಮಗಾ, ಅಜ್ಜಿ ಇದ್ದೇನೆ ಹೆದರಬೇಡ ' ಎಂದು ಆತನ ಕೈ ಹಡಿದು ಮುದ್ದಿಸಿದಳು. ಮಗ ನಾರಾಯಣನ ಉಲ್ಬಣವಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಮದ್ದನ್ನ ಹಚ್ಚಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದಳು. ಔಷಧಿ ಉಪಚಾರ ಮಾಡಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಬದುಕಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಭಾಗೀರಥಿಯು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ರಾಮಚಂದ್ರ ಇವರಿಂದ ಮುಂದೆ ಲೋಕ ಕಲ್ಕಾಣವಾಗುವುದೆಂದೇ ಇವರನ್ನು ಕಾದುಕೊಂಡ ನೀಡಿದಳೇನೋ. ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಮಸಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿನಂತೆ ಅತಿ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿ ತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾರಾಯಣ. ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನಸ್ಸುಮಾತ್ರ ಐಹಿಕ ಭೋಗದ ವಸ್ತು ಗಳ ಕಡೆ ಇರದೆ. ಪರಮಾತ್ತ ನ ಕಡೆ ಸರಿದಿತ್ತು ; ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷದ ರಾಮನ ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆಯು ಅಜ್ಜಿಯಾದ ಭಾಗೀರಥಿ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಶಪ್ಪ ಇವರ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ರಾಮಾಯಣ, ಶಿವ ಪುರಾಣ, ಕೃಷ್ಣ ಚರಿತೆ ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಓದುವುದರ ಜೊತೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಂಹಿತೆ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾಧು ಸಂತರ ಸಹವಾಸ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.

ರಾಮನಿಗೀಗ 6 ವರ್ಷ ಕಳೆದು 7ನೇ ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭ (1936-37). ಮನೆಯಿಂದ 1-2 ಮೈಲಿ ನಡೆದೇ ಸರಕುಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸರಕುಳಿಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಹೆಸರು ದಾಖಲಾಯಿತು. ನೆರೆಮನೆಯ ಗಣಪತಿಯು ರಾಮನ ಓರಿಗೆಯವ. ರಾಮನು ತನ್ನ ಜತೆಯ ಮಕ್ಕ ಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ ರಾಮನಿಗೆ ಹಿತವೆನಿಸಿತು. ಶಾಲೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದವನೇ ತಂದೆಯ ದೇವಪೂಜೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಾನೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ, ಮಡಿ ಹಚ್ಚಿ, ಬಾಲಕ ನಿಂತನೆಂದರೆ ಬಾಲ-ಧ್ರುವ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ ಅಜ್ಜಿಯ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಾಶ್ರು ತುಂಬಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಯಾವದೇ ಕಷ್ಟದ ಕುರಿತೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮುಂದಿನ ಮಾರ್ಗ ಅವರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ, ಕರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಸಾರ ಬಿಟ್ಟು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಟ್ಟಿ ತ್ತು. ಇವರ ಸಮೀಪವರ್ತಿಗಳು ಇವರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಇವರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿವೆಯೆಂದರಿತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ 'ಗುರುನಾಥ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಹತ್ತಿದರು.

ರಾಮಚಂದ್ರ ತನ್ನ ಓರಗೆಯ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಆಟ- ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸಜ್ಜನಿಕೆಯಿಂದ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ, ಸಂಬಂಧಿಕರಲ್ಲಿ ತಾನು ತನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಯ ಛಾಪನ್ನು ಒತ್ತಿದ್ದ. ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಭಜನೆ, ದೇವನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಇವು ಹುಡುಗ ರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿ ನ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ತನ್ನ ಓದಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದ್ದ ಈತ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಭ್ಯರೂ ಆದ ಗೆಳೆಯರನ್ನೇ ಆರಿಸಿ ಅವರ ಸಹವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕರೂ ಈತನ ತೀಕ್ಷ ಮತಿಗೆ ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿದ್ದರು. ತಂದೆಯ ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಜೀವನಕ್ರಮ ಇವು ಮಗು ರಾಮನಲ್ಲಿ ಈಗಲೇ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರು, ಹೋಗಿ ಬರುವವರು ಇವರೆಲ್ಲ ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ 'ರಾಮನಾಥ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಹತ್ತಿದರು. ರಾಮಚಂದ್ರ ಜಾಗನಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆಲ್ಮನೆ, ಕಾನಗೋಡು ಗೋದಾವರಿಯ ಮನೆ(ಅತ್ತೆಮನೆ) ಗಣಪತಿ ದೇಗುಲ, ಶಾಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಆಡುಂಬೊಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಟ-ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಗಳೆಲ್ಲರ ಮನವನ್ನೂ ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಬಹು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನವಾಗಿದ್ದ. ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಬಡವರನ್ನು ಕಂಡು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲ ಈತನಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸದ್ಗುಣ, ಗುರುಭಾವನೆ, ದೇವತಾಭಾವನೆ ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಜನ ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ೪ನೇ ಇಯತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿ ರುವಾಗ ಕೀರ್ತನೆ, ಭಜನೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಹು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಮರುದಿವಸ ಗೆಳೆಯರ ಹತ್ತಿರ, ಅಜ್ಜಿಯ ಮುಂದೆಲ್ಲ ತಲೆಗೆ ಮುಂಡಾಸು ಸುತ್ತಿ, ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದು ಇವನಿಗೆ ಒಂದು ತಮಾಷೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಯಿತು. ಗುರುನಾಥರು ಪೂಜೆಗೆ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ತಾನೂ ಸಹ ತಂದೆಯಂತೆ ಲಂಗೋಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ದೇವರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ತಂದೆಯಂತೆ ತನಗೂ ಒಂದು ಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನೂ ತಂದೆಯ ಪಥವನ್ನೆ ಹಿಡಿಯುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇವನಿಗೆ ಇರುವ ಆ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನತೆ ತಂದೆಯ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಬಾಷ್ಪಗಳನ್ನು ಬರಿಸಿದ್ದವು. ಶಾಲೆಗೆ ರಜೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಶಿರಸಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಎಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳು ಆದರೂ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ನಲಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕಡೆಗೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿ, ಆದರ್ಶ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೆನಿಸಿದ್ದ ಆಗಲೇ ಮಕ್ಕಳ ಯಕ್ಚಗಾನದ ಮೇಳವೊಂದು ತಯಾರಾಗಿತ್ತು. ಮರದ ಕೊರಡು (ದುಂಡಾಕೃತಿಯ ಸೆ ಮೃದಂಗ, ಕಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣ, ಅಲ್ಲದೆ ಮಸಿಯನ್ನು ತೇದು (ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ತೇಯ್ದು) ಅದನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಮುಂಡಾಸ ಇಲ್ಲವೆ ರಟ್ಟಿನ ಕಿರೀಟ ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ, ಕೋಲನ್ನೆ ಬಿಲ್ಲಾಗಿಸಿ, ಚಿಕ್ಕ ಕೋಲನ್ನೇ ಬಾಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಬಿಲ್ಲುಗಾರನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವದು, ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಅಬ್ಬರ ಬಿಡ್ಡಿಗೆ ಡಬರಿ(ಡಬ್ಬಿ)ಯ ಚಂಡೆಯ ಸಪ್ಪಳದೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷ ಕ್ಹಗಾನದ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಾವಿನ ಪಲ್ಲ ವದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆ ದೃಶ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳಲ್ಲ ಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡವರು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾ ಗಿ ಅಜ್ಜಯಾದ ಭಾಗೀರಧಿಗೆ ಇದು ಆಪ್ಯಾಯಯಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲಾ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಚೂಟಿ ಹುಡುಗ ನಾಲ್ಕನೇ ಇಯತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತೇರ್ಗಡೆಯಾದ. ವಿದ್ಯೆ-ಬುದ್ಧಿ ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ ಮೂರ್ತಿ, ವಿನಯಸಂಪನ್ನನಾದ ಮಗು, ಸಜ್ಜನರ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ. ನಾಲ್ಕನೇ ಇಯತ್ತೆ ಮುಗಿದಾಗ ಸರಕುಳಿ ಶಾಲೆ ಮುಗಿಸಿ (ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರಕುಳಿಯಲ್ಲಿ 4ನೇ ಇಯತ್ತೆ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.) ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಕಲ್ಕುಣಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಕುಣಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಗುರುನಾಥರಿಗೆ ಪರಿಚಯದವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ರಾಮನಾಥ ಕಲ್ಕುಣಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 5ನೇ ಇಯತ್ತೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಶಾಲೆಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ 4-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ವಿನಯಸಂಪನ್ನ ನಡತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಶಿಕ್ಬಕರು ಇವನನ್ನು ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಷ್ಕರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಾಲಕನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕಲಿಕೆ ಅವರಿಗೆ ಅತಿ ಮುದವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು.

ತ್ರಿವೇಣಿಸಂಗಮದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಧುರ ಕ್ಷಣಗಳು

ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದರು? ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರು? ಇವರು ಯಾರು? ನೋಡಿದರೆ ರಾಮಾನಂದ ತುಂದಿಲರಾದ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಧೂತರು ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮವಾದರೆ, ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದಕ, ಹವ್ಯಕ ಪೀಠಾಧೀಶ‌ರಾಘವೇಶ್ವರರು ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವರಲ್ಲಿ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಸಿದ್ದ ರಂಗವಲ್ಲಿ ದಾಟುತ್ತ ಬಂದರು. ಮೊದಲೇ ಸಿಂಗರಿಸಿಟ್ಟ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಹನುಮನೆದುರು' ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರರು ಅಂದಣವನ್ನೇರಿದರು. ರಾಮ-ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತ ಭಕ್ತ ಪರಿವಾರ ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ವಂದಿಸಿದರು. ಸುಂದರೇ ಸುಂದರೋ ರಾಮಃ ಸುಂದರೇ ಸುಂದರೋ ಕಪಿಃ ಸುಂದರೇ ಸುಂದರೀ ಸೀತಾ ಸುಂದರೇ ಕಿಂ ನ ಸುಂದರಂ ॥ ಎನ್ನುವಂತೆ ಪರಮಾನಂದ ಭರಿತ ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾದ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಒಳಗೊಳಗೇ ಖುಷಿಯಿಂದ ನಗುತ್ತಿರುವ ರಾಮಧೂತ ಮಾರುತಿ ಸುಂದರದ ಪಾರಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದ ಶರಣರ ಮನೋ ಕುಸುಮ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅರಳಿತು. ರಾಘವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತಾ, ಕೈಹಿಡಿದು ಕುಲುಕುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಏನೇನೋ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳು ತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತುಲಸೀ ದಳಗಳ ಮಾಲೆ “ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ರಾಘವೇಶ್ವ ರರ ಕೊರಳಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹನುಮ, ರಾಮರ ಭಾವವೋ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದಿ ಭಾವವೋ ಅಥೈ ೯ಸುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಧುವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಹರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಪುಲಕಿಕಳಾದ ರಾಧೆಯಂತೆ ಮೈಮನವೆಲ್ಲ ಸದ್ಗುರು ಅವಧೂತರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಮೈಮರೆತು ಸವಿಯನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿ ದ್ದ ರು. ಭಕ್ತ ರು. ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುರುದ್ವ ಯರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ. ನಿಂತಿದ್ದರು. ರಾಘವೇಶ್ವ ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗೋರೆಯ ಶ್ರೀ ನಿರ್ಮಲಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿರ್ಮಲವಾದ. ಭಾವಪೂರ್ಣ ರಸ "ಘಳಿಗೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲುಗಾಡದೆ ಏಕಚಿತ್ತ ರಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರು. ರಾಘವೇಶ್ವ ರರು ಪುನಃ ತಮ್ಮ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ತುಳಸೀಮಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯತೊಡಗಿದರು. ರಾಮಾನಂದಸ್ವಾಮೀಜಿ ತಮ್ಮ, ಕೈಮುಂದೆ ಮಾಡಿ ಬಾಚಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಒಂದೆರಡು ಮಾಲಿಕೆ ತಮ್ಮ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದರು. ಪ್ರಸಾದವೆಂಬಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದೆರಡು ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಲಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಕೊರಳಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಕಾರಣಪುರುಷನ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾನಂದ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಜತೆ ನಿರ್ಮಲಾಂತಃಕರಣ ಆನಂದ ಅವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾ ಇದೆ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿ ದ್ದ ಮಾರುತಿಯು ತನಗಾದ ಆನಂದ ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ತನ್ನನ್ನೇ ನಂಬಿ ಬಂದ ಶರಣರಿಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದ. ಜನರು ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ನಿರ್ಮಲ ಅದ್ವೈತ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪವೇ ದೀವಗಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಆನೋಟ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಶರಣರನ್ನು‌ ಅಪೂರ್ವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದೊಯ್ದಿತ್ತು. ಈ ಮಹಾಜನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವ ರರ ಅಮೃತ ತುಲ್ಯವಾದ ವಾಣಿ ಭಕ್ತರ ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂಪನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸೀತಾರಾಮರನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿದೇವ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಪರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಘವದೇವರು, ಮುಖ್ಯಪ ಪ್ರಾಣನಿಗೂ, ರಾಮನಿಗೂ ಇರುವ ಅನೊನ್ಯವಾದ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಮತಾ ಭಾವಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಪ್ರಭು ರಾಮಚಂದ್ರನ ಆಶಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು “ ರಾಮನ ಜೊತೆಗೆ ಮಾರುತಿಯು ಸಕಲ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಪೊರೆಯುವನು ಈ ಮಾತನ್ನು ಮಹಾಜನಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ'' ಎಂದರು. ಈ ದೀವಿಗಿ ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿ ಸುಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಮೆರೆಯುವುದೆಂಬ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದರು. ಶರಣು ಬಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆಲ್ಲ ಅಭಯವನ್ನಿತ್ತು, ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರರು ಮತ್ರಾಕ್ಷತೆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನಿತ್ತು ಕ್ರಪಾಶ್ರಯವಿತ್ತು ಸಲಹಿದರು. ಸದ್ಭಕ್ತರು ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಿಗೂ ವಂದಿಸಿ, ಅವರ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆ ಸ್ವಿ ಕರಿಸಿ ಧನ್ಯರಾದರು. ಎಡದ ಪಾಶ್ವ೯ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಬಲದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಡುವೆ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಈ ತ್ರಿವೇಣಿಸಂಗಮದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಧುರ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸವಿದು, ಸದಾನಿತ್ಯನೂತನವಾದ ಆ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ 200-250 ಭಾಗ್ಯವಂತರು ಸವಿಯನ್ನು ಮೆದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಲಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಾನ್‌. ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ನಡೆದ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ತಮಗೆ ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತ ಭಕ್ತರು ಆನಂದಿಸಿದರು. ಅಂದು ಕೌಶಿಕಮುನಿ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ) ತಾನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪರಮಪುರುಷ ಪರಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ. ಅದರಿಂದಲೇ ಇಂದು ನಮಗೆಲ್ಲ ಶ್ರೀ ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. (ಅಂತಹ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ರಾಮಾನಂದಸ್ವಾಮೀಜಿ) ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಋಷಿ ವಿಭಕ್ತಿಯೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು “ರಾಮೋ ರಾಜಮಣಿಸ್ಸದಾ ವಿಜಯತೇ...” ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದು. ರಾಮನು ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಅವನನ್ನು ನುತಿಸಿದವರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯವುಂಟು. ಸೀತೆಯ ಪತಿಯಾದ (ಒಡೆಯನಾದ) ಅಂತಹ ರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸುವೆನು. ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯವು ರಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ಅಂತಹ) ರಾಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನನಗೆ ಶ್ರೀ ರಾಮನ ಹೊರತು ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪರಾಯಣ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲ. (ಅವನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಪರದೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ) ನಾನು ರಾಮನ ದಾಸನು. ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ರಾಮನಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳ್ಳಲಿ. ಎಲೈ ರಾಮನೇ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ದರಿಸು ಎಂಬುದಾಗಿ ನುತಿಸಿ ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿ ರಮಮಾಣನಾದನು. ಪ್ರತಿಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ)ರಾಮಾನಂದಾವಧೂತ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತ ಕೆಲ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮಾರುತಿರಾಯ ಈ ಅಘನಾಶಿನಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಒಂದಾಗಿಬಿಟ್ಟ. ಅಲ್ಲದೇ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನಂದರ ಮುಖೇನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾ ನೆ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರರು “ 'ಶ್ರೀ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಮಾರುತಿಯು ಸಕಲರನ್ನೂ ಕಾಯುವ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿಯೊಂದಿಗಿರುವ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಶ್ರೀ ರಾಮನೇ ಎಂಬುದು ಉಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. (ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದು ರಾಮಚಂದ್ರನೆಂತಲೇ, ಇಂದು ರಾಮಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯಾಗಿದ್ದಾ ರೆ. ರಾಮ ರಾಜಮಣಿಯಾದರೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಯೋಗಿರಾಜಮಣಿ.) ಹೀಗೆ ಅಘನಾಶಿನಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಜನರ ಅಘನಿವಾರಕನಾದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಶರಣ ಜನರನ್ನು ಉದ್ದರಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯವಾದ ತೀರ್ಥ, ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಪತಿತರನ್ನು ಭವಜಲಧಿಯಿಂದ ದಾಟಿಸುತ್ತ ಆನಂದ ತುಂದಿಲರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ಧಾರೆ. ಜಯ ನಮೋ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನಂದಾವಧೂತ ಸ್ವಾಮೀಜಿ.